Η Μονή Υψηλού (ή Μονή Αγίου Ιωάννη Θεολόγου Υψηλού) στη Λέσβο είναι ένα σπουδαίο θρησκευτικό και ιστορικό μνημείο του νησιού.
Τοποθεσία & γεωγραφικά στοιχεία
-
Βρίσκεται στο δυτικό τμήμα της Λέσβου, περίπου 6 χλμ δυτικά από την Άντισσα
-
Κτισμένη στην κορυφή του όρους Όρδυμνος, σε υψόμετρο 634 μέτρα.
-
Λόγω της θέσης της προσφέρει πανοραμική θέα προς την ευρύτερη περιοχή και τμήματα του Αιγαίου.
Ιστορία & ίδρυση
-
Κατά την παράδοση, η ίδρυσή της ανάγεται στην περίοδο των βυζαντινών χρόνων, πριν το 800 μ.Χ., από τον Όσιο Θεοφάνη της Σιγριανής
-
Σε πατριαρχικό γράμμα του έτους 1331 γίνεται αναφορά στη μονή.
-
Κατά τους υστεροβυζαντινούς χρόνους υπήρξαν περίοδοι εγκατάλειψης.
-
Στους μεταβυζαντινούς χρόνους αναβίωσε και επέζησε, με το καθολικό όπως υπάρχει σήμερα να χτίζεται το 1832
-
Η μονή έχει χαρακτηριστεί ως ιστορικό διατηρητέο μνημείο από το 1964.
Αρχιτεκτονική & δομές
-
Το καθολικό της μονής εντάσσεται σε συγκρότημα που αναπτύσσεται περιμετρικά.
-
Μέσα στη μονή υπάρχει βιβλιοθήκη που φυλάσσει χειρόγραφους κώδικες, πατριαρχικές επιστολές, διαθήκες και παλαιά βιβλία (χρονολογίες από 1535 έως 1845).
-
Διαθέτει επίσης μουσείο όπου εκτίθενται πολύτιμα εκκλησιαστικά αντικείμενα τέχνης — άμφια, λειψανοθήκες, ευαγγέλια, ιερά σκεύη κ.ά.
-
Κοντά στη μονή υπάρχει νερόμυλος, του οποίου τα λείψανα είναι σημαντικά και φέρουν ανάγλυφες πλάκες με σταυρούς κ.ά.
-
Στους νεότερους χρόνους έγιναν επεμβάσεις που μεταμόρφωσαν τμήματα της μονής, προσδίδοντας όψεις οχυρωματικού χαρακτήρα.
Πολιτισμική & θρησκευτική σημασία
-
Θεωρείται το αρχαιότερο μοναστήρι της Λέσβου
-
Η μονή ονομάζεται «Υψηλού» κυρίως εξαιτίας της θέσης της — υψηλά στο όρος — και λειτουργεί ως «σκοπιά» της δυτικής Λέσβου.
-
Η πνευματική ατμόσφαιρα, ο σεβασμός των προσκυνητών και η ηρεμία των χώρων προσδίδουν στην επίσκεψη έντονο θρησκευτικό χαρακτήρα.
